Di jalan raya Malaysia, penguatkuasaan undang-undang trafik dijalankan oleh dua agensi penguatkuasa utama iaitu Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM). Walaupun kedua-dua agensi ini menguatkuasakan Akta Pengangkutan Jalan 1987, ramai pemilik kenderaan masih keliru mengenai perbezaan bidang kuasa, kadar denda, serta tahap ketegasan tindakan undang-undang antara saman JPJ dan saman PDRM.
Dalam artikel ini, kami membedah secara terperinci perbezaan antara saman JPJ lawan saman PDRM, jenis kesalahan yang membawa kepada tindakan mahkamah (non-compoundable), pelaksanaan mata demerit KEJARA yang boleh menggantung lesen memandu, serta kesannya terhadap urusan pembaharuan insurans kenderaan tahunan anda. Semak status perlindungan anda di MetaFin Insurans Online.
1. Perbezaan Bidang Kuasa Penguatkuasaan
Walaupun kedua-dua agensi mempunyai kuasa memeriksa pengguna jalan raya, fokus operasi mereka mempunyai sedikit perbezaan:
- Saman PDRM (Cawangan Trafik): Menumpukan kepada kawalan aliran trafik, penguatkuasaan kelajuan jalan raya, pematuhan lampu isyarat, kesalahan memandu sambil menggunakan telefon bimbit, serta penyiasatan tempat kejadian kemalangan.
- Saman JPJ: Menumpukan kepada spesifikasi teknikal kenderaan (seperti cermin gelap haram, ubah suai ekzos atau lampu HID tidak sah), lebih muatan kenderaan berat, keabsahan lesen memandu dan cukai jalan, serta penguatkuasaan kamera AwAS di lebuh raya.
2. Sistem Mata Demerit KEJARA (JPJ)
Satu perbezaan ketara yang menjadikan saman JPJ sangat tegas ialah kaitannya secara terus dengan Sistem Mata Demerit KEJARA. Di bawah sistem ini, kesalahan mandatori seperti memandu melebihi had laju, melanggar lampu isyarat merah, atau memotong di garisan berkembar akan mengumpul mata demerit pada lesen memandu anda:
- 20 Mata Pertama: Amaran rasmi dikeluarkan oleh pihak JPJ.
- 40 Mata: Penggantungan lesen memandu selama tempoh 6 hingga 8 bulan.
- 60 Mata: Penggantungan lesen lanjutan sehingga 12 bulan.
- 80 Mata: Pembatalan lesen memandu sepenuhnya (perlu mengulangi ujian memandu dari awal).
3. Kategori Saman: Kompaun vs Saman Mahkamah
| Kategori Kesalahan | Saman Kompaun Boleh Bayar | Saman Mahkamah (Non-Compoundable) |
|---|---|---|
| Boleh Selesai Online? | Ya (Melalui MyBayar PDRM atau MyJPJ) | Tidak (Wajib hadir perbicaraan mahkamah) |
| Contoh Kesalahan | Pandu laju biasa, parkir menghalang lalu lintas, nombor plat tidak standard | Memandu di bawah pengaruh alkohol/dadah, lumba haram, memandu secara berbahaya |
| Kesan Gagal Selesai | Status Blacklist (cukai jalan disekat) | Waran tangkap mahkamah dikeluarkan serta-merta |
4. Tindakan Segera Sebelum Renew Insurans & Cukai Jalan
Bagi mengelakkan sebarang kekecewaan di saat-saat akhir, pengguna dinasihatkan membuat semakan rekod saman sekurang-kurangnya satu bulan sebelum tarikh luput cukai jalan. Selepas melunaskan sebarang saman kompaun, sistem JPJ mengambil masa antara 24 hingga 48 jam untuk membersihkan status senarai hitam daripada sistem pendaftaran MySIKAP.
6. Perbezaan Bidang Kuasa Undang-Undang: JPJ vs PDRM
Ramai pemandu di Malaysia keliru mengenai bidang kuasa dua agensi penguatkuasaan trafik utama negara. Walaupun kedua-dua agensi menguatkuasakan peruntukan undang-undang di bawah Akta Pengangkutan Jalan 1987 (Akta 333), fokus operasi dan implikasi undang-undang mereka mempunyai perbezaan ketara:
A. Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ)
JPJ bertindak sebagai pihak berkuasa kawal selia kenderaan bermotor, pemandu, dan standard keselamatan teknikal pengangkutan jalan:
- Fokus Penguatkuasaan: Pematuhan spesifikasi teknikal kenderaan (cermin gelap, pengubahsuaian struktur haram, tayar botak), lesen memandu tamat tempoh, ketiadaan cukai jalan sah, had muatan komersial (timbang berat), dan kenderaan klon.
- Tindakan Senarai Hitam (Blacklist): JPJ mengawal pangkalan data pusat mySIKAP secara langsung. Sekiranya saman JPJ tidak diselesaikan selepas notis akhir dikeluarkan, sistem mySIKAP akan menyekat pertukaran hak milik kenderaan dan pembaharuan cukai jalan serta-merta.
B. Polis Diraja Malaysia (PDRM – Jabatan Siasatan & Penguatkuasaan Trafik)
PDRM memberi fokus utama kepada ketenteraman awam, kawalan lalu lintas fizikal, dan penguatkuasaan kelakuan pemanduan berisiko jenayah:
- Fokus Penguatkuasaan: Memandu di bawah pengaruh alkohol atau dadah (Seksyen 44 APJ), memandu melulu dan berbahaya (Seksyen 42 APJ), kemalangan maut, sekatan jalan raya pencegahan jenayah, dan operasi samseng jalanan.
- Waran Tangkap Mahkamah: Kegagalan menghadiri sebutan kes saman mahkamah PDRM boleh menyebabkan Majistret mengeluarkan Waran Tangkap (Warrant of Arrest) fizikal yang membolehkan pesalah ditahan di mana-mana sekatan jalan raya.
7. Jadual Analisis Terperinci: Saman JPJ vs Saman PDRM
| Ciri-Ciri Utama | Saman JPJ (Jabatan Pengangkutan Jalan) | Saman PDRM (Polis Diraja Malaysia) |
|---|---|---|
| Akta Utama Dikuatkuasakan | Akta Pengangkutan Jalan 1987 & Kaedah Kenderaan Motor. | Akta Pengangkutan Jalan 1987 & Kanun Keseksaan. |
| Jenis Notis Dikeluarkan | Notis Temu Siasat Seksyen 114, Notis Saman JPJ (P) 22. | Notis Saman Trafik Pol. 257. |
| Kesan Terhadap Cukai Jalan | Menyekat pengeluaran cukai jalan digital mySIKAP serta-merta sekiranya disenaraihitamkan. | Menyekat cukai jalan sekiranya saman berstatus senarai hitam mahkamah. |
| Kuasa Menyita Kenderaan | Berkuasa menyita kenderaan tanpa insurans atau tidak selamat (Seksyen 64). | Berkuasa menyita kenderaan dalam kes kemalangan maut atau lumba haram. |
| Sistem Mata Demerit | Menguruskan Sistem Kejara (mata demerit lesen memandu). | Menyalurkan data kesalahan trafik ke pangkalan data Kejara JPJ. |
8. Sistem Mata Demerit KEJARA: Bagaimana Lesen Boleh Digantung
Di bawah Sistem Keselamatan Jalan Raya (KEJARA) yang diselaraskan oleh JPJ, pemandu yang mengumpul mata demerit akibat kesalahan trafik berulang akan dikenakan tindakan statutori penggantungan lesen memandu:
- Koleksi Pertama (20 Mata Demerit): Amaran bertulis rasmi dikeluarkan oleh JPJ.
- Koleksi Kedua (20 Mata Tambahan): Penggantungan lesen memandu selama 6 hingga 8 bulan.
- Koleksi Ketiga: Penggantungan lesen memandu selama 8 hingga 10 bulan.
- Koleksi Keempat: Penggantungan lesen selama 10 hingga 12 bulan.
- Bagi pemegang Lesen Memandu Percubaan (P), pengumpulan 20 mata demerit pertama akan menyebabkan lesen memandu dibatalkan secara mutlak oleh Ketua Pengarah JPJ.
9. Soalan Lazim (FAQ) Mengenai Saman JPJ dan PDRM
1. Mana satu yang lebih berat antara saman JPJ dan saman PDRM?
Kedua-dua saman mempunyai implikasi undang-undang yang serius. Namun dari segi sekatan pentadbiran harian kenderaan, saman JPJ berstatus senarai hitam menyekat pembaharuan cukai jalan serta-merta, manakala saman PDRM yang diabaikan boleh membawa kepada pengeluaran waran tangkap mahkamah.
2. Bolehkah saman JPJ dirayu untuk pengurangan bayaran kompaun?
Boleh. Pesalah boleh hadir ke cawangan pejabat JPJ negeri untuk memohon pengurangan kompaun bagi kesalahan yang boleh dikompaun, tertakluk kepada budi bicara pegawai penguat kuasa yang bertugas.
3. Bagaimana menyemak sama ada kenderaan saya disekat daripada memperbaharui cukai jalan?
Anda boleh menyemak kelayakan pembaharuan cukai jalan secara terus melalui portal MetaFin. Sistem akan memaklumkan serta-merta sekiranya terdapat sebarang ralat sekatan saman pada nombor pendaftaran kenderaan anda.
10. Panduan Menghadapi Sekatan Jalan Raya (Roadblock) Bersama JPJ & PDRM
Semasa operasi bersepadu (Ops Bersepadu) yang melibatkan anggota penguat kuasa JPJ dan polis trafik PDRM di lebuh raya atau jalan persekutuan, pemandu dinasihatkan mematuhi protokol keselamatan undang-undang berikut:
- Kekal Bertenang dan Patuhi Arahan: Perlahankan kenderaan, nyalakan lampu kabin sekiranya waktu malam, dan turunkan tingkap kenderaan untuk berkomunikasi secara sopan.
- Tunjukkan Pengenalan Diri Sah: Kemukakan Kad Pengenalan (MyKad) fizikal dan paparan Lesen Memandu digital MyJPJ atau kad fizikal memandu anda.
- Pemeriksaan Cukai Jalan Digital: Pihak penguat kuasa kini dilengkapi peranti pengimbas digital yang memeriksa status insurans dan roadtax kenderaan anda terus daripada pangkalan data pusat mySIKAP. Paparan tangkapan skrin MyJPJ yang sah sudah memadai.
- Hak Meminta Pengenalan Pegawai: Anda berhak melihat kad kuasa penguat kuasa polis atau kad kuasa penguat kuasa JPJ sekiranya berasa ragu terhadap identiti pegawai yang bertugas.
11. Kajian Kes Perundangan: Akibat Mengabaikan Notis Temu Siasat JPJ Seksyen 114
Seorang pemilik kenderaan pacuan empat roda di Melaka menerima Notis Seksyen 114 daripada JPJ yang mengarahkannya membawa kenderaan ke bengkel kejuruteraan JPJ untuk pemeriksaan pengubahsuaian lampu hadapan LED yang menyilaukan. Beliau mengabaikan notis tersebut selama 4 bulan. Akibatnya, sistem mySIKAP JPJ meletakkan sekatan senarai hitam statutori ke atas nombor pendaftaran kenderaan dan MyKad pemilik. Apabila cukai jalannya tamat tempoh, beliau tidak dapat memperbaharuinya dan terpaksa hadir ke pejabat pengarah JPJ negeri, membayar kompaun maksimum RM300, dan menukar semula lampu kenderaan ke spesifikasi asal sebelum sekatan dilepaskan.
Kadar rasmi penanggung insurans & NCD 55%